Η ατομική διάσταση της αυτονομίας
Στην προσπάθειά μας να ορίσουμε τι είναι το αυτόνομο άτομο, θα επιχειρήσουμε να δείξουμε αρχικά τι είναι το αντίθετό του, το ετερόνομο άτομο δηλαδή.
Ετερόνομο ή αλλοτριωμένο είναι εκείνο το άτομο που οι συνειδητές πράξεις του είναι αποτέλεσμα ασυνείδητων ψυχικών διεργασιών όπως απωθημένα βιώματα, στην λογική ότι το παρελθόν κάθε ατόμου είναι παρόν μέσα στο παρόν, όσο και της εξουσίας που του ασκείται από τις κοινωνικές επιταγές/πρότυπα/θεσμούς. Συνοπτικά η ξένωση/ετερονομία είναι μια κατάσταση όπου το άτομο (το Εγώ) βρίσκεται υπό το κράτος του λόγου του Άλλου (ενορμήσεις και κοινωνικές επιταγές). Ο Φρόιντ είχε πει πως ο βασικός στόχος της ψυχανάλυσης συνοψίζεται στην εξής φράση «όπου είναι Αυτό, Εγώ πρέπει να γίνω», υποδηλώνοντας πως το Εγώ πρέπει να κυριαρχήσει πάνω στις ψυχικές ενορμήσεις και να τις καθυποτάξει, ώστε να αποκατασταθεί η πλήρης ευσυνειδησία του υποκειμένου. Ωστόσο ο Κορνήλιος Καστοριάδης τονίζει πως αυτή η κατάσταση είναι α-πραγματική, μιας και το υποκείμενο δεν πρόκειται ποτέ να καθυποτάξει τις απερίσταλτες ψυχικές δυνάμεις του, συμπληρώνοντας έτσι το πρόταγμα του Φρόιντ με την φράση: «όπου Εγώ είμαι, Αυτό πρέπει να αναδυθεί», αποσκοπώντας έτσι σε μια αλλαγή σχέσης μεταξύ του ατόμου και του φαντασιακού του, με την χαλαρή έννοια, σε ένα είδος διαλόγου και δημιουργικής αλληλεπίδρασης μεταξύ του Εγώ και του λόγου του Άλλου, όπου το άτομο δεν θα τον εκλαμβάνει πλέον ως ολοκληρωτικό και «ιερό», αλλά θα είναι σε θέση να τον αμφισβητήσει.
Αυτό πρακτικά τι σημαίνει; Σημαίνει πως το άτομο θα είναι σε θέση αρχικά να αντιμετωπίζει το παρελθόν του, αναγνωρίζοντας τα απωθημένα βιώματά του και φέρνοντάς στην συνείδηση. Επιπλέον, θα είναι σε θέση να θέτει υπό αμφισβήτηση τις κληρονομημένες παραστάσεις της κοινωνίας και τους θεσμούς της, ιδιότητα αναγκαία για κάθε άνθρωπο που θέλει να λέγεται πολίτης, αλλά όχι ικανή μιας και προϋποθέτει και την απελευθέρωση από την εξουσία του παρελθόντος, όπως αναφέραμε παραπάνω. Η απελευθέρωση της δημιουργικότητας, συνέπεια της κατάστασης της αυτονομίας ως διάρρηξης του εγκλεισμού, και της πνευματικής απελευθέρωσης του ατόμου είναι εκείνα τα στοιχεία που μια κοινωνία που είναι ή θέλει να λέγεται αυτόνομη πρέπει να προωθεί.
Η κοινωνική διάσταση της κοινωνίας
Σε αντιστοιχία με το άτομο, κάθε κοινωνία αυτοθεσμίζεται, δηλαδή, δημιουργεί έναν κόσμο φαντασιακών σημασιών, εν ολίγοις, τείνει να θέτει τις βάσεις πάνω στις οποίες ενσαρκώνονται οι κυρίαρχες φαντασιακές σημασίες της (κυρίαρχες αξίες), δηλαδή ο απερίσταλτος πυρήνας νοηματοδότησης της κοινωνίας που την καθιστά κάτι πολύ περισσότερο από ένα πεπερασμένο άθροισμα ατόμων. Ένα παράδειγμα: το πέρασμα από τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό που είχε ως αποτέλεσμα, την αλλαγή των κυρίαρχων αξιών. Από εκεί, λοιπόν, που κυρίαρχη αξία (φαντασιακό) στις φεουδαρχικές κοινωνίες ήταν η «κατοχή ευγενών τίτλων», με το ξέσπασμα της Βιομηχανικής Επανάστασης και της ανάπτυξης της καπιταλιστικής παραγωγής, έχουμε ως κεντρική αξία την «κατοχή κεφαλαίου και εργασίας» (homo oeconomicus) σε συνδυασμό με την αντίληψη περί κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στην φύση. Εφόσον, λοιπόν, κάθε κοινωνία αυτοθεσμίζεται, υπερβαίνει κάθε άλλη δραστηριότητα, όπως η οικονομία, η παραγωγή, η εργασία…
Η ίδια η κοινωνία, όμως, δεν γνωρίζει ότι η θέσμιση είναι δικό της έργο, αλλά ενός άλλου (των προγόνων, των νόμων της ιστορίας, του θεού, του κόμματος κλπ), με αποτέλεσμα να αλλοτριώνεται στους ίδιους της τους θεσμούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις η σχέση της κοινωνίας με το παρελθόν βιώνεται φαντασιακά, είναι διαταραγμένη, διαστρεβλωμένη, ενώ αυτό την ίδια στιγμή αποτελεί τις περισσότερες φορές κύρια πηγή σημασιοδότησης και έμπνευσης (πχ οι σχέση των νεοελλήνων με το αρχαίο παρελθόν ή πολιτικών κομμάτων αντίστοιχα με εξιδανικευμένα περασμένα μεγαλεία..).
Αυτόνομη είναι λοιπόν η κοινωνία η οποία θα είναι σε θέση να αναγνωρίζει πως η θέσμιση είναι δικό της έργο, πως δεν υπάρχει εξωκοινωνική πηγή ως εγγυήτρια ενός κάποιου τέλους και που έχει αποκαταστήσει μια υγιή και δημιουργική σχέση με το παρελθόν της και την κληρονομιά της. Είναι η διαρκής κοινωνική μεταβολή προς όφελος της ίδιας της κοινωνίας και όχι προς όφελος των θεσμών, που τις περισσότερες φορές οδηγεί στην αποδοχή της νομιμοποιημένης εξουσία μιας μικρής ομάδας ανθρώπων. Είναι η διαρκής κοινωνική μεταβολή που στοχεύει στην εξάλειψη κάθε μορφής κυριαρχίας ανθρώπου πάνω σε άνθρωπο και στη φύση, εξάλειψη κάθε μορφής ιεραρχίας, προώθηση της αλληλεγγύης, της ατομικής αυτονομίας και της υπευθυνότητας ως κυρίαρχες σημασίες.
Για να επιτευχθεί ο ριζικός μετασχηματισμός της κοινωνίας, απαιτείται η δημιουργία μιας δομής που θα ξεπεράσει (και όχι θα ανατρέψει πλέον) το παλιό πολιτικό σύστημα. Στοχεύοντας, λοιπόν, προς μια κοινωνία αυτόνομη, ερχόμαστε σε ρήξη με κάθε είδους κοινωνικό συντηρητισμό και πάσης φύσεως ντετερμινιστική ιδεολογία (π.χ εθνικισμό, θεοκταρισμό…) θέτοντας την θέσμιση της κοινωνίας ως πρωταρχικό στόχο για την κοινωνική μεταστροφή, και όχι κάποιο την οικονομία, την παραγωγή και την εργασία.
Η Άμεση Δημοκρατία !!!
Η άμεση δημοκρατία δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά ένα μέσο ή ακόμα καλύτερα, ένας τρόπος, μια δυνατότητα προκειμένου να κατανοήσουμε πως εμείς οι ίδιοι μπορούμε να δημιουργούμε τους νόμους (αυτονομία). Στην άμεση δημοκρατία, όλες οι αποφάσεις λαμβάνονται ά μ ε σ α από εμάς τους ίδιους (είτε μέσω λαϊκών συνελεύσεων, είτε άλλων φορέων).
Ο πολίτης συμμετέχει όχι μόνο στην εκτέλεση των αποφάσεων αλλά, πάνω απ’ όλα, στην λήψη αυτών. Η άμεση δημοκρατία λειτουργεί επίσης και ως μέθοδος αυτοεξέλιξης: κρίνοντας πως κάποιες από τις επιλογές μας είναι λανθασμένες, έχουμε κάθε δυνατότητα επέμβουμε και να τις αλλάξουμε. Η άμεση δημοκρατία, ως πολίτευμα, αποσκοπεί στον διαμοιρασμό της εξουσίας προς όλους τους πολίτες σε ίσα κομμάτια, συμβάλλοντας έτσι στην αποφυγή ακραίων ταξικών διαχωρισμών: η πολιτική ανισότητα γεννά την οικονομική ανισότητα. Για παράδειγμα: ο διαμοιρασμός ενός χωραφιού σε δυο ίσα μέρη, προϋποθέτει ισότητα σε ότι αφορά την διαδικασία που θα ακολουθήσουν οι δύο ενδιαφερόμενοι, προκειμένου να το μοιράσουν δίκαια στους εαυτούς τους. Εάν ο ένας από τους δύο κατέχει περισσότερη εξουσία, τότε έχει και τη δυνατότητα να διαλέξει το μεγαλύτερο κομμάτι (περισσότερη εξουσία=περισσότερη ισχύ και, συνεπώς, κυριαρχία έναντι άλλων). Σε αντίθεση, η άμεση δημοκρατία, μέσω της ισόβαθμης συμμετοχής όλων των ανθρώπων στην λήψη των αποφάσεων, θα μπορούσε να αποτρέψει τέτοια φαινόμενα. Ως εκ τούτου, το ζήτημα που θέτουμε είναι πολιτικό-θεσμικό και όχι απλά οικονομικό.
Με βάση τα παραπάνω, λοιπόν, αυτό που κατανοούμε, είναι ότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία ή διαφορετικά, η κατ’ επίφαση δημοκρατία, ανήκει πλέον στην ιστορία. Θα ήταν ορθότερο να την ονομάζαμε φιλελεύθερη ολιγαρχία, εφόσον κάτω από αυτές της συνθήκες «άρχουν οι λίγοι», οι λίγοι αντιπρόσωποι, που ελάχιστα κατανοούν τις ανάγκες της κοινωνίας. Όπως είναι κατανοητό, δεν είναι δυνατόν να συνυπάρξουν κοινοβουλευτικοί θεσμοί (πολιτικά κόμματα, κεντρική εξουσία, κράτος και καπιταλισμός) σε μια αμεσοδημοκρατική κοινωνία, όπου βασικός της οργανωτικός πυρήνας δεν είναι άλλος παρά η άμεση συνεύρεση των πολιτών, σε τοπικό κυρίως επίπεδο, με σκοπό την λήψη αποφάσεων.
Αναδημοσίευση απο : http:// eagainst.com/
